By Trabzon son yıllarda Beton Helva, Laz böreği, Hamsiköy sütlacı, Akçaabat köftesi gibi tüm ülkeye mal olmuş tatlarla ön plana çıkmaktadır. Bir lezzetin sebebini açıklamak için o lezzete ilk anlarından itibaren şahit olmak gerekiyor. Önceki yazılarımızda da değindiğimiz gibi; Toplumların yaşama biçimleri, yeme-içme alışkanlıklarını ve mutfak kültürlerini etkilemektedir.
Türk mutfak kültürünün önemli bir temsilcisi olan sütlaç, kültür tarihi yönünden olduğu kadar dil açısından da dikkati çekiyor. Hepimizin bildiği üzere Türkçe’de dil bilgisi kitabında, işlenen ses olaylarından biri de kaynaşmadır. Kaynaşma olayı için verilen örneklerden biri de sütlaç sözcüğüdür. Söz konusu kaynaklarda sütlaç sözcüğünün, tıpkı güllaç gibi, süt+lü aş sözcüklerinin zamanla değişimi sonucu oluştuğu yazmaktadır.
Maçka ilçesinde Hamsiköy mevkiinde yapılan ve yöreyle özdeşleşen Hamsiköy sütlaçı, günümüzde ülke çapında bilinen bir tatlı haline gelmiştir. Tarihi dönemlerde ise Evliya Çelebi’nin Seyahat-nâmesi’nin 7. Cildinde Trabzon’a has yemekleri ele aldıktan sonra burada yediği bir tatlıyı anlattığı şu satırlar şehrin gastronomi tarihi açısından önemlidir: “Evvelâ bir karış kadar ince ve morca ve mücellâca ve semînce balıçakdır. Nef’i ol mertebedir kim yedi gün bir âdem tenâvül etse her gice ehline varup yedişer kere kendi balığın ehline yidire, gâyet mukavvî ve seri’u’l-hazmdır. Ve aslâ balık râyihâsı olup tenâvül edene harâret vermez. Ve hâssası oldur kim ağrı hastalığına mübtelâ âdem yise biemrillâh şifâ bulur.”
Peki Neden Hamsiköy’ün Sütlacı Meşhur?
Hamsiköy’ün Karadeniz’e bakan kuzey kesimlerinde gür ve yeşil bitki örtüsü hâkimdir. İç kesimlere güneye doğru gittikçe daha kurak ve karasal iklim nedeniyle bitki örtüsü değişiklik göstermektedir. Güney ve iç kesimlerde yetişen bitkiler daha aromatik ve keskin kokuludur. Bitkilerdeki çeşitli çiçek ve tohumlarda bulunan bu maddeler sütün lezzetini önemli ölçüde etkilemektedir. Süt ineklerinin kaba yem ihtiyaçlarının tamamının Hamsiköy’deki serbest otlaklardan ve yöreye özgü yerli bitkilerden üretilen kaba yemlerle karşılanmaktadır. Tatlının temel malzemesi olan süt temini için yörenin iklimi nedeniyle çeşitlilik gösteren bitkilerden beslenen ineklerin sütü kullanılmaktadır. Bu lezzetli süt de sütlacın tadını etkilemiştir.
Trabzon mutfağının önemli bir bölümünü tatlılar oluşturmaktadır. Şehrin mutfak kültüründe büyük bir yeri olan balık yemeklerinin bitiminde helva tüketilmekte; düğünlerde, cenazelerde, bayramlarda ve diğer önemli günlerde tatlı ikram edilmektedir. Trabzon’da yapılan tatlı çeşitlerini, baklavalar ve şerbetli tatlılar, kabak tatlısı, sütlaç, irmik tatlısı, erik pestili olarak listelemek mümkündür. Şehrin merkezinde ve tüm ilçelerinde un ve mısır unu helvaları yapılmaktadır.
Nalia’da Glütensiz Sütlaç
Glüten hassasiyeti olanlar ve çölyak hastalığı ile mücadele edenler ev, iş ve okul gibi ortamlarda beslenme konusunda büyük sıkıntılar yaşamakta. Potansiyel bir çapraz bulaşma tehlikesi nedeniyle dışarda yemek yemek bir hayli zahmetli olabiliyor. Bu nedenle olabildiğince geniş bir glütensiz yiyecek skalası hazırladık. Nalia olarak bizler, misafirlerimizin glüten hassasiyetlerini önemsiyor, glütensiz ürünler üretirken çapraz bulaşma olmamasına son derce dikkat ediyoruz. Hazırladığımız sütlaçlarımızı çölyak hastası ve glüten hassasiyeti olan misafirlerimizi de düşünerek hazırlıyoruz. Özlemini duyduğunuz sütlaç ve diğer tatlıları gönül rahatlığıyla yiyebilirsiniz.